Anayasa Mahkemesi’nin Bireysel Başvuru Dosyalarında Verdiği Hak İhlali Kararlarının Derece Mahkemeleri Yönünden Sonuçları

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.12602154

Anahtar Kelimeler:

Bireysel başvuru- Anayasa mahkemesi- Bağlayıcılık- Derece mahkemesi- İhlal kararı

Öz

Türkiye, insan haklarının uluslararası düzeyde korunması yolculuğuna 1954 yılında Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne (AİHS) taraf olmasıyla başlamıştır. Bu alandaki taahhütleri, 1987 yılında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AİHM) bireysel başvuru hakkını ve 1990 yılında Mahkeme'nin zorunlu yargı yetkisini kabul ederek derinleşmiştir. 2004 yılında Türk Anayasası, AİHS de dâhil olmak üzere uluslararası insan hakları sözleşmelerinin ulusal yasaların üzerindeki statüsünü güçlendirecek şekilde önemli ölçüde değiştirilmiştir.

Türkiye, 2010 yılında bireylerin doğrudan Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmelerinin önünü açan anayasa değişikliği ile önemli bir adım daha atmıştır. Bu sistem 23 Eylül 2012 tarihinde yürürlüğe girmiş ve bireylere Anayasa ve AİHS tarafından korunan temel haklarının kamu makamları tarafından ihlal edilmesi halinde Anayasa Mahkemesi'ne başvurma hakkı tanımıştır.

Bu sistem, devletin eylem ve kararlarının hukuk çerçevesinde olduğunun varsayıldığı “hukukun üstünlüğü” kavramına önemli ölçüde katkıda bulunmaktadır. Anayasa yargısı, demokratik bir toplumda, gücün kötüye kullanılmasını önleyen ve hukukun üstünlüğünü sağlayan, bireylerin haklarını koruyan ve adaleti gerçekleştiren dengeleyici bir unsurdur.

Bireysel başvurular iki temel amaca ulaşmayı hedeflemektedir: Birincisi, ülkedeki temel hakların korunma düzeyini yükseltmek, ikincisi ise insan hakları ihlalleri iddialarını uluslararası yargı organlarına ulaşmadan önce ulusal sınırlar içinde ele almaktır. Ancak tüm normal yasal yollar tüketildikten sonra ikincil bir başvuru yolu olarak kabul edilirler.

Bu çalışmada, bireysel başvuruların Türkiye'de hak ve özgürlüklerin korunmasının güçlendirilmesine nasıl katkıda bulunduğu ve Anayasa Mahkemesi kararlarının derece mahkemeleri üzerindeki etkisi araştırılacaktır. Bu etkiyi ve bireysel başvuruların nasıl uygulandığını anlamak için analitik bir yaklaşım kullanılacak ve bu sistemin Türk adalet sisteminin iyileştirilmesindeki ve insan haklarının geliştirilmesindeki rolünün anlaşılmasına önemli katkılar sağlayacaktır.

Referanslar

Akçi̇l, Y. (2022). Bireysel Başvuru Kararlarının Subjektif ve Objektif Etkisinin Idari Yargı Yönden Incelenmesi. Anayasa Yargısı, Cilt: 39 Sayı: 1.

Anayurt, Ö. (2018). Hukuka Giriş ve Hukukun Temel Kavramları. 18. Baskı. Ankara: Seçkin Yayıncılık.

Arslan, R. ve Tanriver, S. (2001). Yargı Örgütü Hukuku Ders Kitabı. Ankara: Yetkin Yayınları.

Atasoy, H. (2015). Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuruda Kabul Edilebilirlik Koşulları. 1. Baskı. Turkiye: Adalet Yayınevi.

Bekir Özçelik. (2014). “Bireysel Başvuru Yolunun İdari Yargı Kararları Bakımından Değerlendirilmesi”, Editör: S. Yokuş, Türkiye’de Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru içinde,. Ankara: Seçkin Yayınları.

Bülent Tanör ve Necmi Yüzbaşıoğlu. (2019). 1982 Anayasasına Göre Türk Anayasa Hukuku. 18. Baskı. İstanbul: Beta Yayınları.

Cemaloğlu, B. (2019). Bireysel başvuruda kişiye ilişkin kabul edilebilirlik şartları. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çankaya Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı.

Çelebi, E. G. (2021). Bireysel Başvuru Kararlarının İcrası: Anayasa Mahkemesi’nin doğrudan ve dolaylı “çağrı kararları” üzerine bir inceleme. Anayasa Yargısı, 38(1), 43-83.

Çınar, S. (2016). Bireysel Başvuru Bulunma Usulü. Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, 97-137.

Döner, A. (2023). Türk Anayasa Hukuku. 3 Baskı. Ankara: Yetkin Yayınları.

Ermenek, İ. (2000). Medeni Usul Hukukunda Şekilcilik. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 4(2), 0-0.

Ermenek, İ. ve Atalı, M. (2023). Yargı Örgütü (THD) (6. Baskı.). Seçkin Yayıncılık.

Eryıldız, H. S. (2018). Hukukun Temel Kavramları. Erzrum Atatürk Üniversitesi.

Fendoğlu, H. T. (2020). Anayasa Yargısı. 4. Baskı. Ankara: Yetkin Yayınları.

Ferhat Uslu. (2021). Bütün Konularıyla Anayasa Yargısı Dersleri. 1040 Baskı. Ankara: Yetkin Yayınları.

Gören, Z. (2020). Anayasa Hukuku. 5, Baskı. Ankara: Yetkin Yayınları.

Ibrahim Ö. Kaboğlu. (2021). Anayasa Hukuku Dersleri (Genel Esaslar). 16. Baskı. Ankara: Yetkin Yayınları.

Kanadoğlu, K. (2015). Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru. Ankara: On İki Levha Yayıncılık.

Kemal Gözler. (2012). İdare Hukukuna Giriş. Bursa: Ekin Yayınları.

Köküsarı, İ. (2015). Anayasa Hukukunda Hukuki Güvenlik İlkesi. (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Anabilim Dalı, Ankara.

Mehmet Emin Alpaslan. (2022). Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru ve kararların Medenî Usûl Hukukuna etkileri. (Yayımlanmamış doktora tezi). Galatasaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü / Özel Hukuk Ana Bilim Dalı.

Nal, S. (t.y.). Hukukun Temel Kavramları. İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi.

Özbaykal, N. T. (2019). Medeni Yargı ile İdari Yargı Arasındaki Yargı Yolu ve Hüküm Uyuşmazlıkları. 1. Baskı. Ankara: Seçkin Yayıncılık.

Perdecioğlu, İ. E. (2018). Anayasa Mahkemesi’nin bireysel başvuru ve norm denetimi kararlarının uyumlaşma sorunu: Mülkiyet hakkı örneği. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi.

Ramazan Korkmaz. (2017). Medenî Usûl Hukuku Açısından Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru. İstanbul: On İki Levha Yayınları.

Seven, M. (2022). Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvurunun Hukuki Sonuçları. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı.

Şahbaz, İ. (2021). Anayasa Mahkemesi Kararının Gerekçesinin Bağlayıcılığı Sorunu. Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 31-72.

Turhan, H. B. (2021). Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuruda Kamu Tüzel Kişilerinin Başvuru Ehliyeti. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi / Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı / Anayasa Hukuku.

Yiğit, U. ve Öztürk, İ. (2023). Yargı Örgütü. 3. Baskı. Türkiye: Adalet Yayınevi.

İndir

Yayınlanmış

2024-06-30

Nasıl Atıf Yapılır

Anayasa Mahkemesi’nin Bireysel Başvuru Dosyalarında Verdiği Hak İhlali Kararlarının Derece Mahkemeleri Yönünden Sonuçları. (2024). ESAR, 5(1), 66-77. https://doi.org/10.5281/zenodo.12602154

Benzer Makaleler

Bu makale için ayrıca gelişmiş bir benzerlik araması başlat yapabilirsiniz.